Шатар тоглож сурахын тулд түүний нүүдлээс гадна стратегийн элементүүдийг сайн ойлгон тоглолтын явцад тогтсон дүрмүүдийг зөв хэрэглэж сурсан байх хэрэгтэй. Нүүдлүүд их амархан тул хүмүүс маш хурдан сурдаг ч тоглолтын ур чадвар суух нь тийм ч хөнгөн биш. Таниас ихээхэн хугацаа, хүч хөдөлмөр шаардана. Шатар тоглож байгаа хүмүүсийг харсаар байгаад сайн шатарчин болоод нэгэн харгис ноёнг дийлдэг тухай нэгэн үлгэр байдаг. Зүгээр хараад ихийг сурахгүй тул өөрөө судлан ойлгох нь чухал. Үүнд танд багахан ч гэсэн тус болох үүднээс би Нимцовичийн "Миний систем" номноос чадах хирээрээ орчуулан хүргэж байгаа. Орчуулгын үг хэллэгийн тухайд дутагдалтай зүйлүүдийг та уучилна гэдэгт найдая.

Энэ удаа Нимцовичийн тодорхойлсноор стратегийн хоёрдахь элемент болох тэрэг эзлэх нээлттэй шугамын талаар үзье.

Ерөнхий ойлголт, тодорхойлолтууд. Тухайн шугамд өөрийнх хүү байхгүй эсвэл хүү байвал тэр нь бодныхоо ард байрлаж байвал тэрэгний шугам нээгдсэн гэж үзнэ.

Зургийг харцгаая. Тодорхойлолтын дагуу энд "b", '"f", "h" шугамууд цагааны хүнд боднуудад нээлттэй. Харин "d" шугам хаалттай ба "h" шугам зөвхөн h3 нүднээс нээлттэй. Шугамд өрсөлдөгчийн бод, хүү байгаа эсэх эсхүл бүр хоосон байсан ч шугам нээлттэй, хаалттай тодорхойлолтонд ямарч нөлөөгүй. Дайралтыг өрсөлдөгчийн шатар эсхүл ямар нэгэн нүдний эсрэг явуулж болно. Үнэн хэрэгтээ эсрэг талын бод, хүүний эсрэг эсхүл аль нэгэн нүдний төлөө тоглоход зарчмын ямарч ялгаа байхгүй. Жишээ нь h1 дээр цагаан тэрэг, g8 дээр хар ноён, h7 дээр хар хүү байрласан байрлалыг аваад үзье. Бусад байрлалд өөр шатрууд байж болох ч энэ нь чухал биш. Одоо яг энэ байрлалыг h7 дээр хар хүүгүйгээр төсөөлөөд үзье. Аль ч тохиолдолд цагаан h7 гийн хүү эсхүл тухайн нүдэнд давуу байдлыг олж авахыг ородоно. Өөрөөр хэлбэл өрсөлдөгч h7 -г хамгаалж байгаа хүчнээс илүү их хүчийг дайралтанд бөөгнөрүүлэх гэнэ.    
Хэрвээ ингэж чадвал нэг бол Трh1:h7 эсхүл Трh1-h7 нүүдэл хийгдэнэ. Эхний тохиолдолд цагаан хүчээр хүүг авах бол хоёрдахь тохиолдолд нүдийг эзлэн авна. Энд ямарч ялгаа байхгүй. Хүүний эсрэг дайралт хийхийн тулд юуны өмнө түүний боломжит хөдөлгөөнүүдэд саад хийн хөдөлгөөнгүй болгодог. Ийм болохоор h7 д хүү байсан үгүйд ялгаа байхгүй гэсэн үг.
Нээлттэй шугамыг тайван замаар эсхүл хүчээр үүсгэх. Хүүний байрлал муудснаар дайралтын бай үүсгэдэг. Нээлттэй шугамын тодорхойлолтоор шугамаас өөрийн хүүгээ зайлуулснаар шугам нээгдэнэ. Өрсөлдөгч манай сайн буюу төвийн байрлалтай хүү эсхүл бодыг устгах шаардлагатай гэж үзээд солилцоо хийвэл бид түүнийг хүүгээр авснаар нээлттэй шугам энхийн аргаар нээгдэнэ. Сайн байрлал гэдэгт төвийн байршлыг ойлгохыг дахин сануулъя. Учир нь манай шатрууд төвөөс зайтай жигүүрийн байрлал эзэлсэн байвал ховор тохиолдолд (гараанд л лав биш) солилцоогоор шугам нээхэд өрсөлдөгчийг өдөөнө. Төвд байрласан шатрууд бүх чиглэлд аюулыг үүсгэх боломжтой байдаг тул шугам нээх зорилгод хамаагүй хурдан хүргэдэг.

Томас - Алехин (Баден-Баден, 1925) Хар морьдууд төвийн байрлалыг эзэлсэн тул цагаан өөрийгөө солилцоо хийхээс аргагүй гэж үзээд 14. Мxd4 cxd4 ("c" шугам нээгдсэн) 15. Мxd5 Бxd5 16. Тf3 Бd7 17. Тxb7 Бxb7 гээд нээлттэй шугамын нөлөө эрчимтэй мэдрэгдэхээр болж ирнэ. 18. c4! (c2 дээрх хүүг хамгаалах боломжгүй болохоор байсан) 18. ... dxc3. Хар d4 дээрх өөрийн хүүг солисноор "d" шугамыг бас нээсэн. Тодорхойлолтоор өөрийн хүүнүүд шугам нээхэд саад болдог. 19. bxc3. Хар одоо Трac8 , Трfd8 гэж нүүн "c" ба "d" нээлттэй шугамуудаар зэрэг тоглох боломжтой болсон.

Энэ байрлалд хар Тc5xe3 гэж тогловол цагаанд "f" шугамыг нээнэ. Тэгвэл байрлалаас тоглолт дараах байдлаар үргэлжиллээ гэе. 1. ... Тb6 2. Бd2 O-O 3. O-O-O h6? нүүдлийн дараа шугамыг хүчээр нээх ердийн тохиолдол үүснэ. Харын h7-h6 нүүдэл байрлалыг өөрөө муудуулж цагаанд "g" шугамын хүүнээсээ хурдан салах боломжийг бий болгосон тул муу нүүдэл юм. Иймээс h6 хүү бол манай дайралтын бай болно. Дайралтыг h2-h3, g2-g4 гээд g4-g5 гэж хийнэ. h6xg5 -ын дараа хүүг бодоор аван дараа нь нээгдсэн шугамыг Трg1 гэж эзлэн авна. Хэдийгээр нээгдсэн шугамд цагааны бод байрлах ч энэ нь хүү шиг хөдөлгөөн багатай биш тул хурдан зайлах боломжтой. Ер нь байрлалд e3 ба b6 дээрх тэмээнүүд байхгүй h6 хүү h7 нүдэнд харин g7 гийн хүү g6 нүдэнд байлаа гэж бодъё. Тэгвэл дайралтын байг g6 хүү болгоод "h" шугамыг нээхийг оролдоно. Өөрөөр хэлбэл болгоомжгүйгээр түлхсэн хүүний зэргэлдээх шугам дандаа байх юм. Энэ тохиолдолд дайралтын төлөвлөгөө h2-h4, h4-h5 гээд h5xg6 байна.

Эхлэн суралцагчид нээлттэй шугамыг хэт үнэлэх хандлагатай байдгийг тэмдэглэе. Тэд шугам нээхийн тулд өөрийн бэрс, тэрэгнүүдээ бүгдийг солилцон шугам нээх тоглолтыг ч хийдэг. Манай тохиолдолд h2-h4 нүүдлийн дараа h4-h5 нүүдэлд саад болж байгаа f6 дээрх морийг зайлуулах хэрэгтэй. Жишээ Мc3-d5 гэх байдлаар. Дараа нь ямар нэгэн асуудалгүйгээр h4-h5 гэж тоглоно. Хамгаалагч тал солилцооноос зайлсхийн хүүгээ дайрч буй хүүтэй зөрүүлэн түлхэж болох талтай. Жишээ нь h4-h5 нүүдлийн хариуд g6-g5. Энд g5 хүү цагааны бодны дайралтаар устгагдах тул энэ нүүдэл боломжгүй.

Сэдвийг дараагийн хичээлүүдэд үргэлжлүүлэн үзнэ. Та хичээлүүдийн материалуудыг ойлгохын тулд шатрын бичилтийг маш сайн сурсан байх хэрэгтэйг сануулъя.